Không có khái niệm “rẻ, tốt,
nhanh”
Theo ông Bùi Văn Mai, Phó Chủ tịch Thường
trực VACPA, ở các nước được phép hành nghề cá nhân, việc lựa chọn kiểm
toán viên (KTV) là quan trọng nhất, trong khi ở nước ta pháp luật chỉ
cho phép pháp nhân hành nghề KTĐL, nên việc chọn doanh nghiệp kiểm toán
lại quan trọng hơn.
Theo đó, doanh nghiệp muốn có những đánh
giá kiểm toán có chất lượng cao thường mời các công ty kiểm toán (CTKT)
lớn, hoạt động lâu năm, có nhiều khách hàng, các KTV có danh tiếng… và
phải chấp nhận giá phí phù hợp.
|
|
NĐT mất niềm tin với nhiều
doanh
nghiệp niêm yết. Ảnh: LÃ ANH
|
Đối với doanh nghiệp kiểm toán mới thành
lập nhưng quy tụ được các KTV có nhiều kinh nghiệm, xuất thân từ các
doanh nghiệp kiểm toán lớn cũng rất tốt.
Do vậy theo ông Mai trong đấu thầu, không
nên chọn thầu theo tiêu chí giá phí thấp vì trong nghề kiểm toán không
có khái niệm "rẻ, tốt, nhanh", bởi không CTKT nào chịu lỗ để có báo cáo
tài chính có chất lượng.
Ông Bill Palmer, Giám đốc khu vực châu Á
(Hiệp hội Kế toán viên công chứng Australia), cho rằng điều quan trọng
trong hành nghề của các CTKT là chất lượng kiểm toán tốt, chứ không phải
giá phí rẻ. Để cạnh tranh, CTKT thường dựa trên các yếu tố khác như: kỹ
năng chuyên ngành, yếu tố kỹ thuật công nghệ và dịch vụ cung cấp cho
khách hàng (thư quản lý).
Cũng theo ông Bill Palmer, ở Australia,
doanh nghiệp mỗi lần thay đổi CTKT, KTV là do chất lượng kiểm toán chứ
không liên quan đến vấn đề giá cả.
Dù cơ quan quản lý không quy định cụ thể
phí kiểm toán nhưng bà Hà Thị Ngọc Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Chế độ Kế toán
và Kiểm toán (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, mức phí hợp lý và để có được báo
cáo kiểm toán chất lượng, ở góc độ cơ quan quản lý CTKT phải tính đầy đủ
các thủ tục cần thiết của quy trình kiểm toán, tránh xảy ra những trường
hợp như DVD, Bông Bạch Tuyết. Trách nhiệm của CTKT, KTV luôn được đặt
lên cao nhất để khi xảy ra kiện tụng, phải ra tòa, lỗi để xảy ra sai sót
là từ doanh nghiệp được kiểm toán chứ không phải CTKT, KTV.
Như trường hợp của Big Four (4 CTKT lớn)
khi vào Việt Nam thời gian đầu thường lỗ do họ phải duy trì chất lượng
theo chuẩn tập đoàn quốc tế nên giá phí, chi phí của họ thường cao,
khiến ít doanh nghiệp niêm yết ngại đến nhờ kiểm toán. Bộ Tài chính đã
ủy quyền và phối hợp với VACPA kiểm tra các CTKT định kỳ đã nhận thấy
những doanh nghiệp có mức phí kiểm toán thấp thì chất lượng báo cáo kiểm
toán kém.
Doanh nghiệp phải phối hợp với
KTV
Theo bà Trần Thúy Ngọc, Phó Tổng giám đốc
Công ty TNHH Deloitte Việt Nam, Luật KTĐL (có hiệu lực từ 1-1-2012) quy
định nghĩa vụ quan trọng và đầu tiên của đơn vị được kiểm toán là cung
cấp đầy đủ, chính xác, trung thực, kịp thời, khách quan thông tin, tài
liệu cần thiết theo yêu cầu của KTV và chịu trách nhiệm về tài liệu đã
cung cấp.
Tuy nhiên, trên thực tế việc này có được
thực hiện được không lại là chuyện khác. Chính vì vậy, điều này đã dẫn
đến hiện trạng báo cáo kiểm toán có nhiều điểm ngoại trừ do thông tin
được cung cấp không đầy đủ, chính xác. Chính do sự phối hợp giữa hai bên
mà có những báo cáo kiểm toán “ngoại trừ” cả hàng tồn kho.
Trong khi nếu ngoại trừ điểm này coi như
chưa kiểm toán vì hàng tồn kho có thể làm thay đổi mọi thứ khiến báo cáo
kiểm toán khó đạt yêu cầu.
Bà Hà Thị Ngọc Hà cho rằng điểm ngoại trừ
trong các báo cáo tài chính có kiểm toán hiện nay đang có nhiều sai sót
và là một trong những tồn tại cần khắc phục sớm. Nhiều chuyên gia quốc
tế cũng đã từng khuyến cáo việc trong các báo cáo kiểm toán của Việt Nam
có rất nhiều điểm “ngoại trừ”, điều không hề có đối với CTKT nước ngoài.
Sở dĩ Luật KTĐL vẫn cho phép báo cáo kiểm
toán có “ngoại trừ” do đơn vị được kiểm toán giới hạn phạm vi kiểm toán,
hoặc do KTV phát hiện sai sót trọng yếu và kiến nghị nhưng không được
điều chỉnh buộc họ phải có ý kiến “ngoại trừ”.
Cũng theo bà Hà, ngành ngân hàng quy định
nếu có ý kiến “ngoại trừ” trong báo cáo kiểm toán phải thuê kiểm toán
lại. Điều này đã khiến hai bên phải phối hợp cao nhất để có một báo cáo
kiểm toán “không có ngoại trừ”.
Từ kinh nghiệm như vậy, bà Hà cho biết dự
kiến trong Thông tư hướng dẫn Luật KTĐL, Bộ Tài chính sẽ quy định trong
trường hợp KTV muốn kiểm toán nhưng không thể làm được có thể đưa ra ý
kiến “ngoại trừ”. Điều này đồng nghĩa sẽ tạo sức ép để hai bên, nhất là
phía doanh nghiệp được kiểm toán phải phối hợp cung cấp đầy đủ thông tin
cho KTV.
Ở khía cạnh khác, để nâng cao chất lượng
các CTKT, theo Bộ Tài chính, Luật KTĐL sắp có hiệu lực đã đưa ra hàng
loạt quy định, tiêu chí nhằm thực hiện mục tiêu này như: người được đăng
ký hành nghề kiểm toán phải là KTV có thời gian thực tế làm kiểm toán từ
đủ 36 tháng trở lên, tham gia đầy đủ chương trình cập nhật kiến thức;
KTV nước ngoài phải biết tiếng Việt; CTKT phải có 5 KTV có chứng chỉ
hành nghề trở lên…